Nowa Ruda - przewodnik historyczny i turystyczny

NOWA RUDA - przewodnik historyczno turystyczny


Nowa Ruda - górne miasto:ul. Armii Krajowej, pl.Matejki, ul.Sybiraków, Zacisze

 

 

ul. Armii Krajowej

Schlegelgasse (1575)
Töpfergasse (1736, 1789)
Stillfriedstraße (ok. 1925)
Armii Czerwonej (po 1945)
Armii Krajowej (po 1989)

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1575r. i prowadziła do położonej na południu posiadłości miejskiej. Jej nazwa z tego okresu (Schlegelgasse) dotyczyła nazwiska noworudzkiej rodziny Schlegel i obowiązywała do wojny trzydziestoletniej. Jej druga nazwa (Töpfergasse) dotyczyła żyjących w zabudowaniach tej ulicy m.in. garncarzy.
Około 1855r. ulica ta łączyła się z drogami przechodzącymi u podnóża Góry św. Anny. Dwukrotnie poszerzana (1884, 1903), od 1880 ograniczona od południa nasypem kolejowym i mostem.
Nie zachowała się jej charakterystyczna XVI wieczna zabudowa, która składała się z budynków drewnianych, część jej spłonęła w 1884r. w czasie wielkiego pożaru miasta. Obecną zabudowę wzniesiono do 1903 r

do góry

 

Budynek dawnej poczty, Armii Krajowej 4

Nowa Ruda ul.Armii KrajowejPoczta, od 1912 roku siedziba filii Banku Dzierżoniowskiego, a od 1913 Miejskiej Kasy Oszczędności, ob. Bank Zachodni S.A.
Budynek powstał na miejscu dawnego domu około 1879r. i został zajęty przez urząd pocztowy. Następnie użytkowany przez instytucje finansowe, przebudowany w stylu modernistycznym w 1934 r.

do góry

 

Dawna fabryka żaluzji ul. Armii Krajowej 15

Obecnie budynek mieszkalno-biurowy.
Fabrykę tę założyło w 1891 roku dwóch mieszkańców sąsiedniego Broumova, Karl Klembt i Ernst Geyer. Funkcjonowała pod nazwą Geyer & Klembt. Nowa Ruda, ul.Armii Krajowej, dawna fabryka żaluzjiOd 1898r. firma zajmowała ten budynek, który przez nią w tym roku został wzniesiony. W jego piwnicach urządzono malarnię, na parterze - skład drewna, a na piętrze - tkalnię. W latach 1924/25 budynek rozbudowano, bowiem od 1918r.powiększono produkcję.
Po II wojnie światowej mieściła się w nim Dolnośląska Fabryka Mebli, po jej upadku na początku lat 90. znalazła w nim miejsce firma drukarska oraz powstała lokalna Agencja Rozwoju Regionalnego "Agroreg", która następnie swoją siedzibę przeniosła do byłych obiektów pokopalnianych w Słupcu. W budynku mają także siedziby niewielkie instytucje prywatne.

do góry

 

ul. Sybiraków

Güterbahnhofstraße (1889)
Towarowa (po 1945)

Ulicę wytyczono w latach 1879-1889 wzdłuż nasypu kolejowego, być może wtedy, kiedy przebudowywano dworzec kolejowy. W 1925r. otrzymała nową nawierzchnię, dawny jej przebieg i szerokość zachowany do dzisiaj.

do góry

 

pl. Jana Matejki

Becksteinplatz

Plac powstał na zbiegu ulic Lipowej i Demokratów, w miejscu, gdzie stoi kolumna maryjna, odnowiona w 2004r. ze środków byłego przedwojennego mieszkańca miasta oraz miejskich. Stąd wyruszały niegdyś pielgrzymki, zwłaszcza do Barda Śląskiego. Niemiecka nazwa tego miejsca wywodzi się od noworudzkiego burmistrza Alfreda Johannesa Becksteina, ponoć bardzo popularnego i cenionego przez mieszkańców Nowej Rudy, który tę część miasta rozbudował. Po przejęciu władzy w Niemczech i Nowej Rudzie przez NSDAP burmistrza Becksteina zastąpił na tym stanowisku 27 października 1933r. członek partii narodowosocjalistycznej, Alois Kroemer.

do góry

 

Zacisze

undir der Buche (1353)
unter der Buche (1596, 1604)
Buchaw (1440, 1490)
Buchau (1789-1945)

Pierwsza wzmianka o wsi undir der Buche pochodzi z 1353 roku, od około 1390r. można mówić o wsi jako dobrach. W 1478 roku wymieniono kopalnię węgla kamiennego (colunge under der Buche), której właścicielem był niejako Paul Heinrich. W latach 1885-1937 obszar gminy wiejskiej był drogą zakupów stopniowo wchłaniany przez Nową Rudę, do której Zacisze całkowicie należało już od 1939r. Jako dobro ziemskie do 1810r. należało do Stillfriedów, następnie do rodziny von Magnis.
W 1902 roku grunty tej wsi były ściśle związane z kopalnią "Ruben" ( po wojnie KWK "Nowa Ruda" p. "Piast"). W 1937r. były własnością rodziny von Magnis i von Pilati, do których należało przedsiębiorstwo górnicze "Neuroder Kohlen - und Thonwerke"W 1933 roku na Zaciszu mieszkało blisko 1550 osób.


do góry

 

d. budynek rządcy w folwarku dominialnym, ob. dom, ul. Niepodległości 17

Nowa Ruda Zacisze, dom rządcy folwarkuZespół zabudowy mieszkalno - gospodarczej, wzniesiony około 1860 roku w stylu wczesnego klasycyzmu, który mógł być siedzibą sołectwa. Budynek nawiązuje do jednego z dwóch wzmiankowanych w 1789r. folwarków dominialnych.

do góry

 

Zakład Wodociągów i Kanalizacji, ul. Niepodległości 56

Ciekawy przykład budownictwa ceglanego, obiekt wzniesiony na pocz. XX wieku. Przed włączeniem Zacisza do Nowej Rudy znajdowała się w nim siedziba urzędu gminy.

do góry

 

Szkoła Podstawowa nr 3, ul. Srebrna 11

NOwa RUda, szkoła podstawowa nr 3Szkoła zaczęła funkcjonować 1 września 1946r. z jednym nauczycielem i zarazem jej kierownikiem (Józef Bernat) oraz 35 uczniów. Dwa lata później szkoła pozyskała salę gimnastyczną w budynku przy ul. Srebrnej 20, a w 1949r. założono w niej telefon. W 1950r. liczba dzieci zwiększyła się do 152, w klasach znajdowały się jeszcze ławki poniemieckie oraz piece kaflowe, w których w okresie zimy palił mieszkający w szkole woźny. W tym czasie założono także drużynę ZHP, a w szkole prowadzony był jeden z ostatnich kursów dla analfabetów. W 1955r. w szkole uczyło się już 250 uczniów, a w dwa lata później z dużą pomocą KWK "Nowa Ruda" przeprowadzono w placówce kapitalny remont. W roku szkolnym 1966/67 liczba uczniów szkoły powiększyła się o nowo wprowadzoną w tym roku po raz pierwszy klasę ósmą. We wrześniu 2001r. szkoła przyjęła na swojego patrona prof. dr. Josepha Wittiga, teologa, pisarza oraz kronikarza Nowej Rudy i Słupca.

Kierownicy i dyrektorzy Szkoły Podstawowej nr 3:
1946 - Józef Bernat
1947 - 1950 - Ewelina Bernat
1950 - 1950 - Gwido Bernat
1950 - 1970 - Ewelina Bernat
1970 - 1971 - Kazimierz Danielewicz
1971 - 1974 - Franciszka Brojak
1974 - 1981 - Grzegorz Szyper
1981 - 1991 - Helena Sarnecka
1991 - 1996 - Romuald Aderek
1996 - 2006 - Maria Bracławska
2006 - 2009 - Joanna Maliszewska

GALERIA - Nowa Ruda Zacisze i ul. Armii Krajowej


do góry