Nowa Ruda - przewodnik historyczny i turystyczny

NOWA RUDA - przewodnik historyczno turystyczny


Nowa Ruda - dolne miasto: ul.J霩efa Pi連udskiego

 

 

ul. Pi連udskiego

 

Szpital "Maria Hilf", szpital Miejski

Nowa RUda szpital miejskiPierwszy szpital noworudzki za這篡li protestanccy w豉軼iciele d鏏r noworudzkich u st鏕 Wzg鏎za Zamkowego obok 闚czesnej 豉幡i oko這 1569 roku. Znajdowa si na ty豉ch 闚czesnego folwarku przy zamku, na miejscu obecnego budynku przy ul. Podjazdowej 12 (st康 te nazwa tej ulicy przed 1945 rokiem brzmia豉: ul. Szpitalna (Hospitalstrasse). Szpital ten by w豉軼iwie przytu趾iem dla ubogich. Pocz徠kowo by pod zarz康em parafii, a od 1631 roku zarz康za這 nim dominium i miasto. Na pocz徠ku XVIII wieku dawa schronienie 12 ubogim, a innych wspomaga finansowo. Po 1885 roku szpital przej窸o miasto a budynek przeznaczono na dom starc闚 i sierociniec. Sytuacja medyczna miasta poprawi豉 si w II po. XVIII wieku, kiedy to dzia豉造 dwie 豉幡ie, apteka oraz pracowa這 dw鏂h chirurg闚 i dwie akuszerki. Na pocz徠ku XIX wieku przyby do Nowej Rudy chirurg z K這dzka. W po. tego wieku w mie軼ie leczy chirurg pod kontrol lekarza okr璕owego z K這dzka. Po za這瞠niu oko這 1800 roku kasy ubogich (Armenkasse) my郵ano o za這瞠niu prawdziwego szpitala.

Nowa RUda Szpital MiejskiW Nowej Rudzie brakowa這 szpitala z prawdziwego zdarzenia do czasu, kiedy w 1854 roku w豉dze miejskie kupi造 grunt przy obecnej ul. J. Pi連udskiego i dom, kt鏎y po przebudowie oddano do u篡tku jako szpital 4 listopada 1855 roku. By這 w nim 8 izb dla chorych oraz dwie dla personelu (piel璕niarki i lekarza). W tym samym miesi帷u do noworudzkiego szpitala na pro軸 w豉dz miasta przyby造 z Zi瑿ic dwie siostry franciszkanki (Teodora i Barbara), kt鏎e rozpocz窸y w nim pos逝g. Kroniki podaj, i w tym roku w szpitalu przebywa這 101 chorych, z czego 79 wyzdrowia這, 14 zmar這 a inni zostali pod dalsz opiek. Kroniki podaj r闚nie, i noworudzki szpital by prawdopodobnie w niez貫j kondycji finansowej, bowiem w pa寮zierniku 1856 roku na jego koncie by這 ponad 2200 talar闚, nie licz帷 1000 ofiarowanych przez rad miejsk.

Nowa Ruda szpital miejskiSzpital ten by w tym czasie zwany szpitalem miejskim (St輐tische Krankenhaus). Wydarzenia z wojny prusko-austriackiej z 1866 roku oraz epidemia cholery spowodowa造, i szpital okaza si zbyt ma造 i na owe czasy nienowoczesny, st康 te podj皻o decyzj o budowie nowego. Nie by這 to spraw 豉tw, jednak zlecono majstrowi budowlanemu Klose opracowanie kosztorysu budowy. Klose oszacowa, 瞠 budowa kosztowa b璠zie oko這 45 tys. marek. Pomimo braku tej kwoty zaryzykowano rozpocz璚ie budowy, kt鏎ej ca這嗆 kosztowa豉 51 615 marek, z czego 35 tys. musiano wpisa do ksi璕i d逝g闚.

Nowy szpital otwarto uroczy軼ie 7 maja 1879 roku. Wybudowano te neogotyck kaplic szpitaln, kt鏎 po鈍i璚ono 12 maja 1880 r. Na jej budow niejaka Anna Herden ofiarowa豉 6 tys. marek. Znajduj帷y si w kaplicy o速arz g堯wny wykona monachijski rze嬌iarz Markgraf, a obraz do niego namalowa r闚nie mieszkaj帷y w Monachium, a pochodz帷y z Nowej Rudy malarz Joseph Zenker. Znajduj帷y si w niej obraz Serca Jezusowego wykona profesor Hieronimus Richter z K這dzka. Nowemu szpitalowi nadano miano Maria-Hilf a jego personel zwi瘯szy si do 6 zakonnic. Stary za przekazano dla ob這積ie chorych. W 1908 nowy szpital przebudowano, a w 1912 jeszcze rozbudowano wed逝g projektu powiatowego architekta Gaffrona. Realizatorem przebudowy by r闚nie architekt powiatowy Lauterbach. Prace zako鎍zono, a nowy szpital oddano do u篡tku w 1913 roku. M鏬 przyj望 oko這 500 chorych.

Nowa Ruda szpital miejskiW roku 1928 na terenie przyszpitalnego ogrodu warzywnego urz康zono ogr鏚 wypoczynkowy. Stoj帷y obok tego szpitala budynek starego istnia jeszcze w latach 60. XX stulecia.

W 1985 roku jedno skrzyd這 szpitala sp這n窸o. Odbudowano je w nawi您aniu do dawnego kszta速u. Od czasu po瘸ru szpital przesta pe軟i swoj funkcj. Po odbudowie przeniesiono do niego z noworudzkiego zamku przychodni lekarsk. W trakcie przebudowy g堯wnego wej軼ia pozbawiono go cennego witra簑, przedstawiaj帷ego mi這siernego Samarytanina. Witra za這穎no w 2001 roku w noworudzkim ko軼iele parafialnym 鈍. Miko豉ja.

do g鏎y




Willa "Konrad" - ul.Pi連udskiego 20

Willa, zbudowana w 1889 roku, nale瘸豉 do jednego z w豉軼icieli wydawnictwa Treutler, Conrad & Taube i fabryki sznurka. Znajduj帷a si na zalesionym stoku g鏎y Boguszy wykonana zosta豉 w formie romantycznego zameczku. Po 1945 roku u篡tkowana najpierw jako przedszkole, p騧niej jako zak豉dowy dom kultury ZPJ "Nowar". Remontowana w latach 80 - tych XX wieku. Obecnie w r瘯ach prywatnych.

do g鏎y



Fabryka Pollacka, p騧niej Zak豉d闚 Przemys逝 Jedwabniczego "Nowar" - ul.Pi連udskiego nr 27-31

Firma "Hermann Pollack's S鐬ne" wywodzi豉 si z Wiednia i maj帷 fabryk w堯kiennicz w pobliskim Broumovie planowa豉 w latach 1892/93 za這篡 podobn w rejonie Nowej Rudy. Do u篡tku oddano j rok p騧niej, tj. w 1894. Zamontowano w niej ponad 300 krosien. Mia豉 r闚nie farbiarni motk闚 i wybielarni. Przygotowano r闚nie pomieszczenia niciarni na 5 tys. wrzecion, jednak w 1898 roku sp這n窸y i nigdy wi璚ej nie zosta造 odbudowane. Przed 1907 rokiem powsta造 kolejne budynki murowane, m.in. by mo瞠 biurowiec, hala z p豉skim dachem a w 1910 roku nowa tkalnia, maszynownia i kot這wnia. W latach 20. XX wieku w fabryce pracowa這 oko這 1000 os鏏, na jej terenie funkcjonowa這 przedszkole.

Zmiany zwi您ane z jej w豉sno軼i nast徙i造 w latach 30.h XX stulecia. Najpierw cz窷 fabryki dzier瘸wi這 miasto, nast瘼nie w 1932 roku przej窸o ca陰 fabryk, kt鏎 dwa lata p騧niej zamieniono na miejsce zakwaterowania bezrobotnych. Z fabrycznego biurowca utworzono szko喚 zawodow.

Po II wojnie 鈍iatowej budynki przej窸y Zak豉dy Przemys逝 Jedwabniczego "Nowar", specjalizuj帷e si w produkcji sztucznego jedwabiu i adamaszk闚. Produkcja trwa豉 do ko鎍a lat 80. XX stulecia, nast瘼nie zak豉dy zamkni皻o. Obecnie budynki magazynowe wykorzystywane s jako hurtownie, budynki produkcyjne stoj puste. Obok fabryki willa, przeznaczona by mo瞠 dla dyrektora przedwojennej fabryki. Po wojnie znajdowa豉 si w niej przychodnia lekarska dla pracownik闚 zak豉du, obecnie mie軼i si w niej prywatne hospicjum.


GALERIA Nowa Ruda ul.Zau貫k Szpital Miejski
GALERIA Nowa Ruda ul.Piast闚

do g鏎y